O Bir "An": Haiku

Nedir Haiku?

"Haiku" en basit açıklamasıyla, Japon şiirdindeki geleneksel biçimler içinde en kısa olanıdır.  Toplam on yedi heceden ve beş-yedi-beş hecelik üç kısımdan oluşur.

Hay-kay: Japonca şaka, nükteli söz.
Hay-ka-ka: 10. yüzyılda küçük nükteli şiir.
Renga: Farklı kişiler tarafından yazılmış ve birbirine bağlı iki uzun düzyazı dizeden oluşan şiir.
Kusari-renga: İki ya da daha çok ozanın sırayla ve art arda yazdığı, zincirleme ve birbirine bağlı, yüz,
elli, kimi zaman da otuz altı uzun dizeden (kasen) oluşan şiir.
Hay-kay-renga ya da hay-kay: Klasik renga kurallarına bağlı olmayan, özgür edalı ama bağlı dizelerden
oluşan şiir.
Hokku: Önceleri bir bölümün ilk uzun dizesine verilen ad; daha sonra, ayrı söylenen tek uzun dize.
Haiku: (Hay-kay ve hokku sözcuüklerinin birleşik biçimi) 19. yüzyıldan başlayarak, herhangi bir bağlantı
kaygısı taşımadan yazılmış hokku’lara verilen ad.


2011'de sevgili Şengül Karaca'nın (2004-2005 eğitim ve öğretim yılında) Dr. Tevfik Sağlam İlköğretim Okulu 4/C Sınıfı öğrencilerine yazdırdığı haiku'ları kitaplaştırıp okurlarımızla buluşturmuştuk. Haiku'ların ses, hece, kelime kavramlarını karıştıran ve öğrenme zorluğu çeken çocuklarda etkili ve bir o kadar da eğlenceli olduğuna şahit olduğunu belirten Şengül Karaca kitabın önsözünde şöyle diyor:

"Çocuklarla bir duyguyu, bir dili ve her şeyden önce yine onlarla aynı nesnelere yıllarca dokunmayı öğrenmek, bilmek küçümsenmeyen değerdir.

    Orhan Veli de sınıfımdaki çocuklar gibi benim için... Şiirlerini okudum, şiirlerini paylaştım...

    'Gemliğe doğru
    Denizi göreceksin;
    Sakın şaşırma.'   

    Bu şiir çocuklarla öğretmeni arasında 'göster ama söyleme' diyaloğunu yarattı. Haiku’dan etkilendiklerini düşündüm. Etkilendiğim gibi. Orhan Veli’nin şiirlerini sevmeleri ve şairimizin de Haiku’dan etkilenmiş olması beni daha da heyecanlandırdı. Sonuçta yanılmadığımı gördüm. Çocuklarımla birlikte sıradan olaylar içinde bir 'an' yakalayıp öğrenme biçimleri yarattık."



4/C Sınıfı öğrencilerinin haiku'larından seçmeler ve haiku hakkında düşünceleri:


"Birçok anı var
Komik ya da hüzünlü
Kış günlerinde"

(Haiku okuduğum şeyleri daha çabuk ve daha iyi algılamamı sağladı. Haiku yazınca beynim daha çok çalışıyor. Duygularımı haiku sayesinde belli ediyorum. Hem boş zamanlarımda canım sıkılmıyor hem de beynimi rahatlatıyor. Beynim rahatlarsa mutlu oluyorum. -- Özlem Menteşe)


*


"Anılarım uçtu
Hep rüzgârla birlikte
Sanki kırlangıç"

(Belki düşüncelerimizi, duygularımızı insanlara açıkça ifade edemiyoruz. Ben de düşüncelerimi insanlara ifade edemiyorum. Ama bunları haiku olarak deftere aktarıyorum. -- Berna Sena Civan)


*


"Sıfır ile de
Çarpım yapılabilir
Düşlerimizde"

(Haiku benim dinleme yeteneğimi geliştiriyor. Haiku sayesinde daha önce kurmadığım cümleler kuruyorum. Haiku bana hoşgörü sahibi olmayı, güzel konuşmayı öğretiyor. -- Sertaç Çetinkaya)





[Desen: Sedat Girgin, "Haiku"dan.]


    

    

Yazıyı Paylaş